Slimme laad en losplekken krijgen juridisch groen licht

De druk op de openbare ruimte in binnensteden neemt toe. Logistiek verkeer, terrassen, fietsers en voetgangers maken allemaal gebruik van dezelfde schaarse meters. Gemeenten zoeken daarom naar manieren om laad en losplekken slimmer te organiseren, zonder de stad onnodig dicht te regelen. Een recente juridische analyse laat zien dat er meer mogelijk is dan vaak wordt gedacht.

Binnen de DMI werkgroep Slimme Logistiek werken gemeenten samen aan oplossingen voor oneigenlijk gebruik van laad en losplekken. Denk aan bedrijfsvoertuigen die langdurig blijven staan, of plekken die worden bezet door personenauto’s en aanhangers. Tegelijkertijd blijkt dat veel chauffeurs simpelweg niet weten waar laad en losplekken zich bevinden, waardoor voertuigen op onlogische plekken stoppen terwijl er verderop ruimte beschikbaar is.

Juridische ruimte voor slimmer sturen
De gemeenten Utrecht, Amsterdam en Rotterdam vroegen gezamenlijk om juridisch advies over de inzet van digitale middelen bij laad en losplekken. Advocatenkantoor AKD onderzocht wat binnen de huidige wet en regelgeving is toegestaan.

De uitkomst is helder. Gemeenten hebben juridische ruimte om het gebruik van laad en losplekken beter te reguleren. Zo mogen zij tijdslimieten instellen via onderborden, waarmee langdurig schijnladen kan worden tegengegaan. Ook is het toegestaan om laad en losplekken te reserveren voor specifieke doelgroepen, zoals vrachtwagens, bestelbussen of bepaalde type leveringen. Daarnaast kunnen gemeenten werken met digitale aanmeldsystemen of apps waarmee gebruikers zich registreren of een tijdslot reserveren. Een niet digitaal alternatief is daarbij juridisch niet verplicht.

Wat niet kan, is het afdwingen dat laden en lossen uitsluitend op een aangewezen laad en losplek plaatsvindt. Laden en lossen op reguliere parkeerplekken of op de rijbaan blijft toegestaan zolang er geen expliciet verbod geldt. Dat beperkt de mate waarin gemeenten het gebruik kunnen verplichten, maar biedt nog steeds ruimte om te sturen.

De rol van de vormer
Deze inzichten raken direct aan de rol van de vormer in het logistieke speelveld. De vormer, vaak de gemeente of gebiedseigenaar, stuurt niet op individuele voertuigen, maar op het gebruik van ruimte. Slimme laad en losplekken zijn daarbij geen doel op zich, maar een instrument om ruimte eerlijker en efficiënter te verdelen.

Gemeenten zien steeds vaker de behoefte aan flexibel ruimtegebruik. Een plek kan in de ochtend functioneren als laad en losplek, later op de dag als terras en in de avond als parkeerruimte. Digitale ondersteuning maakt dat soort meervoudig gebruik beter uitvoerbaar en handhaafbaar.

Tegelijk vragen vervoerders en ondernemers om duidelijkheid. Waar zijn laad en losplekken, wanneer zijn ze beschikbaar en hoe kan daar in de routeplanning rekening mee worden gehouden. Slimme oplossingen kunnen die informatie toegankelijk maken, mits ze aansluiten bij de praktijk.

Van juridische ruimte naar praktijk
Utrecht gebruikt de juridische duidelijkheid om een volgende stap te zetten. De gemeente start een pilot met digitale incheckmomenten, tijdslimieten en flexibel ruimtegebruik in samenwerking met een leverancier van slimme laad en losplekken. Op basis van de resultaten wil Utrecht de aanpak uitbreiden naar meer locaties. Ook andere gemeenten worden opgeroepen om aan te sluiten bij het gezamenlijke traject binnen DMI, zodat standaarden kunnen worden ontwikkeld waar zowel gemeenten als vervoerders van profiteren.

Amsterdam herkent de urgentie. Door misbruik van laad en losplekken en beperkte handhavingscapaciteit is het lastig om grip te houden op het gebruik. De juridische verkenning biedt handvatten om meer regie te voeren, bijvoorbeeld door tijdslimieten en doelgroepbeperkingen.

Wat betekent dit voor Alphen aan den Rijn
Ook in Alphen aan den Rijn neemt de druk op de openbare ruimte toe. Bevoorrading, dienstverlening en groeiende stedelijke functies vragen om slimme keuzes in inrichting en gebruik van ruimte. De juridische inzichten uit deze analyse helpen om het gesprek te voeren over wat mogelijk is, voordat keuzes worden vastgezet in beleid of techniek.

Logistiek0172 ziet dit soort ontwikkelingen als kans om gemeenten en ondernemers samen te brengen. Niet door oplossingen op te leggen, maar door kennis te delen, pilots te verkennen en praktijkervaringen te benutten. Slimme laad en losplekken werken alleen als beleid, techniek en gedrag samenkomen. Juridische ruimte is daarbij een randvoorwaarde, geen garantie voor succes.

Meer dan een juridisch vraagstuk
De analyse van AKD laat zien dat gemeenten meer kunnen dan vaak wordt aangenomen. Tegelijk vraagt slimme regulering om zorgvuldigheid. Draagvlak, uitlegbaarheid en samenwerking met ondernemers zijn minstens zo belangrijk als wat juridisch mag.

Juist daar ligt de kracht van slimme stadslogistiek. Niet strakker handhaven, maar slimmer organiseren, met oog voor ruimte, leefbaarheid en een werkbare praktijk voor ondernemers.

Bron: DMI Ecosysteem