De winkelier als besteller, waarom zijn rol doorslaggevend is voor het winkelcentrum van morgen
Winkelcentra worden groener, compacter en autoluwer. Tegelijkertijd moeten ze blijven functioneren als dagelijkse voorziening. Dat lijkt een tegenstelling, maar dat is het niet per se. Uit onderzoek van Topsector Logistiek en Sweco blijkt dat niet mobiliteit zelf het probleem is, maar het ontbreken van samenhang tussen ruimte, logistiek en gebruik. In dat samenspel is de rol van de winkelier cruciaal. Niet als uitvoerder, maar als besteller.
De winkelier is geen gebruiker, maar opdrachtgever
In veel plannen wordt de winkelier nog gezien als eindgebruiker van een winkelcentrum. Dat beeld klopt niet meer. De winkelier bepaalt namelijk wanneer, hoe vaak en door wie er geleverd wordt. Daarmee stuurt hij direct op logistieke druk, veiligheid en ruimtegebruik. Dat maakt de winkelier per definitie besteller.
Bestellen betekent keuzes maken. Over levertijden, bundeling, type voertuig en frequentie. In de praktijk gebeurt dat vaak impliciet en individueel. Het gevolg is versnipperde logistiek met piekmomenten die het centrum belasten. Wie die keuzes niet expliciet maakt, laat de regie over aan anderen. Dat is comfortabel, maar risicovol.
Een kritische noot hierbij is dat winkeliers vaak zeggen dat zij hier weinig invloed op hebben. Dat klopt zolang zij individueel opereren. Zodra winkeliers collectief optreden, verandert die machtspositie aanzienlijk. Dat vraagt organisatie en discipline, maar zonder die stap blijft de winkelier afhankelijk.
Wat vraagt dit concreet van de winkelier als besteller
De rol van besteller vraagt een andere houding dan veel winkeliers gewend zijn. Drie punten zijn daarbij essentieel.
Inzicht creëren in eigen logistiek. Aantallen leveringen, tijdstippen en vervoerders moeten bekend zijn. Zonder data is elke discussie vrijblijvend.
Afspraken maken met collega ondernemers. Gedeelde venstertijden of gezamenlijke levermomenten verminderen druk en vergroten voorspelbaarheid.
Het gesprek aangaan met vormer en brenger op basis van inhoud, niet op basis van incidenten.
Dit betekent ook dat niet elke wens altijd kan blijven bestaan. Dagelijkse levering op piekmomenten is comfortabel, maar niet toekomstbestendig in een compacter centrum. De vraag die elke winkelier zich moet stellen is eenvoudig maar scherp. Welke logistiek heb ik echt nodig om mijn winkel goed te laten functioneren.
De rol van de vormer, ruimte eerlijk verdelen en keuzes uitleggen
De vormer, vaak de gemeente of vastgoedeigenaar, is verantwoordelijk voor de ruimtelijke kaders. Autoluw, groen en verblijfskwaliteit zijn legitieme doelen. Maar minder ruimte voor mobiliteit betekent niet minder logistiek. Dat onderscheid wordt nog te vaak onvoldoende gemaakt.
Van de vormer vraagt dit drie dingen.
Logistiek vanaf de start meenemen in het ontwerp. Niet als randvoorwaarde achteraf, maar als integraal onderdeel.
Ruimte expliciet reserveren voor laden en lossen, ook als dat schuurt met andere functies.
Keuzes onderbouwen en bespreekbaar maken met winkeliers, zodat verwachtingen realistisch blijven.
Een verbeterpunt is dat vormers soms te snel sturen op beperking zonder alternatieven te organiseren. Dat leidt tot informele oplossingen en onveilige situaties. Dat is geen streng beleid, maar slecht ontwerp.
De rol van de brenger, meebewegen zonder afschuiven
De brenger, vervoerder of logistiek dienstverlener, is uitvoerder maar geen neutrale partij. Ook hier liggen verantwoordelijkheden. Slimmer plannen, voertuigen afstemmen op de omgeving en meedenken over bundeling zijn geen gunsten, maar onderdeel van professioneel opereren in stedelijk gebied.
Tegelijkertijd is het te makkelijk om alle verantwoordelijkheid bij de brenger te leggen. Zonder duidelijke vraag vanuit de winkelier en heldere kaders van de vormer blijft optimalisatie beperkt. Efficiënte logistiek ontstaat niet vanzelf. Die wordt besteld.
Samenhang is geen bijzaak, maar voorwaarde
Het onderzoek laat zien dat winkelcentra alleen toekomstbestendig blijven als mobiliteit, logistiek, parkeren en verblijf als één ontwerpopgave worden gezien. Dat lukt alleen als elke rol wordt ingevuld.
De winkelier als besteller die keuzes maakt en die ook durft te delen.
De vormer die ruimte eerlijk verdeelt en logistiek serieus neemt.
De brenger die meebeweegt en professionaliseert.
De kritische vraag is niet of dit nodig is. Die is al beantwoord. De echte vraag is wie als eerste verantwoordelijkheid pakt. Wie wacht, wordt ingehaald door plannen die elders zijn gemaakt. Wie bestelt, stuurt mee.
Van inzicht naar actie
De toekomst van winkelcentra wordt nu ontworpen. Wie daarin geen positie inneemt, krijgt ermee te maken. Het onderzoek laat zien dat logistiek geen detail is, maar een randvoorwaarde voor een vitaal en aantrekkelijk centrum. Voor winkeliers betekent dat één ding. Bestellen is sturen.
Wie als winkelier inzicht wil krijgen in wat dit concreet betekent voor zijn eigen situatie, doet er goed aan het volledige onderzoeksrapport te lezen. Het rapport biedt onderbouwing, cijfers en ontwerpinzichten die helpen om het gesprek met gemeente, vastgoedeigenaar en vervoerders inhoudelijk te voeren.
Wil je vervolgens de vertaalslag maken naar jouw winkelcentrum of ondernemersvereniging, dan helpt een gesprek vaak meer dan een rapport alleen. De logistiek adviseur van Logistiek0172 denkt mee over vragen als:
hoe jouw rol als besteller sterker kan worden ingevuld
waar logistieke knelpunten ontstaan en hoe je die voorkomt
hoe je het gesprek met vormer en brenger beter voorbereidt
